Jongeren worden wereldburgers - Mark Saey | Civiclab

Korte beschrijving

  1. Tekort aan burgerzin in onderwijs

Onderzoek zoals de International Civic and Citizenship Education Study en Seront-ils des citoyens critiques? toont aan dat het Vlaamse onderwijs, ondanks zijn hoge ranking voor wetenschappelijke en taalkundige vaardigheden in de PISA-studies van de OESO, tekortschiet in de vorming van kritische en democratische burgers. De overheid erkent dit ook.

In Jongeren worden wereldburgers wordt een stand van zaken opgemaakt uit het wetenschappelijke onderzoek naar burgerzin op school, en wordt verslag uitgebracht van eigen onderzoek naar projectwerking.

Op basis van beide luiken wordt de eerste integrale benadering voor een remediëring ontworpen. Deze benadering verandert WBE van een extern aan het onderwijs aangeboden ‘educatie’ tot een werkwijze waarmee scholen beter onderwijs afleveren.

2. Remediëring & Effecten

De gevonden remediëring berust op een model voor vakoverschrijdende, jaarlange en per klas/jaargroep georganiseerde leertrajecten wereldburgerzin (LWZ) voor het S.O., die het curriculum kunnen aanspreken op het gebrek aan een integrerende gebruikscontext voor algemene kennis.

Deze trajecten worden als verbeterde Geïntegreerde Proeven (die reeds bestaan in B/T/KSO) doorheen het curriculum van de klas/jaargroep geweven.

Deze update en ook in het ASO implementeren van de GIP als LWZ is zinvol en haalbaar wanneer a) daarbinnen de VOET worden opgenomen met de praktische integraal wereldburgerzin, en b) voldoende praktijkvoorbeelden voor de schoolteams worden ontworpen.

De beurtrol van de vakken wordt gepland met een moreel stappenplan dat meteen ook een praktische oplossing aanreikt voor de neutraliteitskwestie én een structuur levert voor activerend en integraal leren. Ingedeeld in:

  • Probleemstelling
  • Analyse
  • Waarden (vertolkt in de mensenrechten) en Alternatieven
  • Opinies van anderen
  • Standpunt (van de leerlingen).

Ieder vak betrekt voor een paar weken de inhouden op het ‘glokale’ onderwerp (een mondiaal probleem dat zich ook lokaal voordoet) dat voor en door de leerlingen wordt uitgewerkt in een kennis- en een creatief doe-luik, dat hen laat experimenteren met actief burgerschap.

In het boek worden verschillende programma’s overlopen, en een vergelijking gemaakt met andere bestaande theoretische modellen, voor het werken aan de VOET of het beter op elkaar betrekken van samenleving en onderwijs. Daaruit wordt opgemaakt dat enkel het LWZ model in staat is op haalbare en voldoende wijze alle schoolfactoren die burgerzin beïnvloeden aan te boren en zinvol op elkaar te betrekken:

  • Curriculum
  • Houding en waarden van de leerkrachten
  • Participatie en sensibiliteit
  • Doelgericht schoolbeleid
  • (On)gelijkheid en/of comprehensiviteit.

Uit eerste toepassingen en een aantal voldoende gelijkaardige projecten bleek dat deze trajecten volgende resultaten opleveren. Zij

  • vergroten de burgerzin van de leerlingen
  • maken het mogelijk binnen één leerpraktijk aan de meeste VOET te werken
  • versterken de overdracht van de algemene kennis uit het curriculum
  • dringen de schoolmoeheid terug
  • bewaken de functies van de VOET
  • verbeteren het beleidsvoerend vermogen van de school en verlagen de werkdruk
  • geven een algemeen kader voor het vakoverschrijdend activerend leren

De trajecten worden (per vak) geëvalueerd via de betrokken vakgebonden toetsen en taken én (algemeen) door een enkele malen tijdens het jaar samenkomende jury, bestaande uit betrokken leerkrachten en externen:

  • vertegenwoordigers uit de privésector (zoals bij de GIP)
  • vertegenwoordigers uit de civiele maatschappij (van verenigingen uit het lokale maatschappelijke middenveld)
  • vertegenwoordigers van de externe educatieve organisaties.

Langs diezelfde weg wordt voor het eerst de ontwikkeling van de brede school gestuurd door het curriculum en/of de pedagogische opdracht van de school: een LWZ is dan ook tegelijk een platform voor de actuele sociale bevraging van de school én een buffer tegen sociale pragmatiek of instrumentalisering.

De implementatie zal ook gevolgen hebben voor de sector externe educatieve organisaties. Het concept van organisatieplan voor deze sector dat in het boek wordt meegegeven, betrekt die sector sterker bij het werk en de planning van de leerkrachten, en geeft ook meer structuur aan de vraag naar zijn aanbod, die tegelijk groter en specifieker zal worden met de invoering van LWZ.

3. Aanschouwelijk praktijkvoorbeeld & cursus burgerzin

Naast de theoretische hoofdstukken in Jongeren worden wereldburgers bestaat de andere helft van het boek uit een gedetailleerd verslag van de eerste simulatie en toepassing van een leertraject wereldburgerzin.

Op basis van dagboeken van leerlingen, lesmateriaal, interviews, toetsen, examens, taken en zelfevaluaties, wordt het verhaal beschreven van het meermaals gelauwerd The Refugees Project als participerend en interveniërend onderzoek. (Over TRP kan de lezer meer vernemen onder PROJECTEN op deze website.)

In het verslag wordt het pedagogische verknoopt met de analyse van het mondiale vluchtelingenprobleem en de situatie van mensen zonder wettig verblijf in eigen land, volgens de kennislijn van een LWZ (van lokaal probleem naar globaal inzicht, terug naar lokaal engagement en/of standpuntbepaling).

Op die manier biedt Jongeren worden wereldburgers naast een theoretisch model ook een aanschouwelijk praktijkvoorbeeld.

Docenten en studenten in de lerarenopleidingen ontvangen met het boek niet alleen een reflectie op de hedendaagse relatie tussen onderwijs en samenleving en een aantal didactische methodieken van het nieuwste projectwerk, ze hebben er ook een cursus burgerzin mee in handen.

De verschillende hoofdstukken van het boek zijn bovendien verdeeld naar de verantwoordelijkheidsniveaus uit de beroepsprofielen:

  • de verantwoordelijkheid t.a.v. de bredere samenleving (het waarom van programma’s wereldburgerzin)
  • t.a.v. de schoolgemeenschap (de opzet van de leertrajecten)
  • t.a.v. de leerlingen (de beschreven praktijk).

Het boek reikt zo een platform aan voor alle overheidsadministraties en instellingen, onderwijsverstrekkers, schoolteams, educatieve organisaties, lerarenopleidingen en academische onderzoekers, die betrokken zijn bij de ontwikkeling van (wereld)burgerzin door onderwijs.

Met de combinatie van beide dimensies (het vrij generieke en integrale LWZ model én het platform voor betrokkenen) biedt het boek internationale onderwijsprogramma’s, zoals het Education for Democratic Citizenship (EU), een concept aan waarmee de problematiek rond diversiteit aan regionale en nationale benaderingen sterk gereduceerd zou kunnen worden.

CivicLab doet aan de onderwijsverstrekkers de aanbeveling deze leertrajecten in te voeren in alle scholen en vormen/domeinen van (ten laatste) de 2de en 3de Graad S.O., wanneer daar i.s.m. CivicLab voldoende praktijkvoorbeelden voor werden uitgewerkt.

Daartoe werd door CivicLab reeds een concept van volgende projectfase uitgewerkt, waarvoor ook medewerkers worden gevraagd (zie DIENSTEN – Studie & Onderzoekscentrum).

Het boek Jongeren worden wereldburgers kan men verkrijgen bij uitgeverij Academia Press/Lannoo.

 

Onder DIENSTEN kan men een studiedag rond LWZ vinden: Transitschool – brede school voor wereldburgers.

StumbleUponPrintFriendly